Chủ nhật, 18/11/2018 13:42

Hội thảo Trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển sản phẩm hàng hóa từ Sâm

31/07/2018

Ngày 30/7/2018 vừa qua, tại trụ sở Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng các Chương trình khoa học và công nghệ quốc gia đã phối hợp với Vụ Khoa học và công nghệ các ngành khoa học – kỹ thuật tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển sản phẩm hàng hóa từ Sâm”. Tham gia hội thảo có các chuyên gia đầu ngành về Sâm đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn thương mại, doanh nghiệp và các cơ quan chính phủ của Việt Nam và Hàn Quốc.

Mở đầu Hội thảo, Thứ trưởng Trần Văn Tùng đã có bài phát biểu khai mạc, thể hiện sự quan tâm của Chính phủ trong việc phát triển sản phẩm quốc gia Sâm Việt Nam. Thứ trưởng khẳng định, sự tham gia của các chuyên gia, các nhà khoa học tại hội thảo này là cơ hội để Bộ Khoa học và Công nghệ có thêm thông tin và kinh nghiệm quốc tế về nghiên cứu và phát triển sản phẩm hàng hóa từ Sâm nhằm thực hiện Đề án khung phát triển sản phẩm quốc gia Sâm Việt Nam đã được phê duyệt theo Quyết định số 3750/QĐ-BKHCN ngày 28/12/20117 của Bộ trưởng. Hội thảo cũng được kỳ vọng là tiền đề cho sự hợp tác song phương, đa phương giữa các đơn vị của Việt Nam và quốc tế.

Toàn cảnh Hội thảo

Là chuyên gia đầu tiên trình bày bài tham luận trong Hội thảo, PGS. TS. Phan Kế Long từ Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam – Viện Hàn Lâm KH&CN Việt Nam đã giới thiệu về sự đa dạng của các loài Sâm thuộc chi Panax ở Việt Nam. Theo Giáo sư Long, kết quả phân tích vùng gen ITS-rDNA của 31 mẫu thuộc chi Panax thu được ở Khu dự trữ sinh quyển Tây Nghệ An cho thấy sự đa dạng của chi Panax ở Việt Nam khá cao và cần sự hợp tác trong bảo tồn và khai thác các giá trị của loài cây dược liệu quý này.

Bài trình bày của GS. TS. Nguyễn Minh Đức – trường Đại học Tôn Đức Thắng đã mô tả tổng quan nghiên cứu về Sâm Việt Nam. Sâm Ngọc Linh của Việt Nam (Panax vietnamensis Ha et Grughv.) được tìm thấy lần đầu năm 1973, xác định tên khoa học năm 1985 và đến nay các nhà khoa học đã có thể tìm thấy nhiều quần thể Panax trên các ngọn núi cao. Các nghiên cứu đã chứng minh thành phần hóa học của Sâm Việt Nam rất đặc sắc, có hầu hết các saponin đã tìm thấy trong nhân sâm và cả các spaonin không có trong dược liệu quý của y học đông phương này. Sâm Việt Nam thể hiện các tác dụng tương tự nhân sâm như tăng lực, chống stress, bảo vệ gan, kích thích miễn dịch, chống oxi hóa, cải thiện trí nhớ, ức chế khối u…

GS. TS. Nguyễn Minh Đức trình bày tại Hội thảo

Tham gia Hội thảo, GS. TS. Park Jeong Hill từ trường Đại học Dược – Đại học Quốc gia Seoul đã có bài so sánh Sâm Hàn Quốc và Sâm Việt Nam. Tại Hàn Quốc, Sâm là mặt hàng xuất khẩu quan trọng nhất trong hơn 1.500 năm qua, được cả thế giới công nhận là độc đáo và có chất lượng tốt nhất. So với Sâm Hàn Quốc, Sâm Việt Nam có lịch sử rất ngắn, chưa được nghiên cứu nhiều và cũng chưa được biết đến tường tận. Tuy nhiên, Sâm Việt Nam có tiềm năng cao để trở thành sản phẩm quốc gia tương tự như Sâm Hàn Quốc nhưng cần sự hỗ trợ tích cực của chính phủ cho các hoạt động nghiên cứu và những chính sách hỗ trợ, bảo tồn nguồn gen về Sâm.

Trong báo cáo tham luận tại hội thảo, TS. Nguyễn Văn Bình – Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp KH&CN đã giới thiệu về kết quả giải trình tự hệ gen lục lạp và xây dựng hệ thống kiểm định cho Sâm Việt Nam. TS. Bình cho biết, phân tích cây phân loại dựa trên hệ gen lục lạp của các loài Sâm với 12 loài khác thuộc họ Araliaceae chỉ ra rằng 19 loài thuộc họ Araliaceae có thể chia ra làm 2 nhánh đơn, một nhánh là nhóm Aralia-Panax và một nhánh gồm 7 chi còn lại. Về vấn đề chống giả mạo sản phẩm, cho đến nay đã có 14 chỉ thị InDel và 18 chỉ thị SNP đã được thiết lập để phân biệt 7 loài Sâm khác nhau.

Về chủ đề giải trình tự hệ gen, GS. TS. Yang Tae-Jin – Trường Đại học Nông nghiệp và khoa học sự sống – Đại học Quốc gia Seoul cũng cho biết, các kết quả phân tích Sâm Hàn Quốc đã xác định được 1.128 SNPs ở các vùng mang mã (CDSs) và phát hiện 12 vùng gen lục lạp lớn được chuyển vào hệ gen ty thể với hơn 90% trình tự tương đồng. Có 18 chỉ thị SNP từ các vùng CDS của lục lạp bao gồm 2 hoặc 3 chỉ thị đặc hiệu cho từng loài đã được phát triển, có thể sử dụng để phân biệt tất cả 7 loài Sâm so với các loài khác nhằm bảo vệ ngành công nghiệp Sâm khỏi những gian lận từ động cơ kinh tế. Đây là kỹ thuật có thể được ứng dụng cho Sâm Việt Nam.

GS. TS. Yang Tae-Jin

Tham luận tại Hội thảo, ông Heo Byong Hyok đến từ Tập đoàn Thương mại Chính phủ Gyeongi đã coi Sâm là loài cây kỳ diệu của Hàn Quốc. Ngoài những công dụng nổi bật của Sâm, một số hợp chất ginsenoside và non-ginsenoside chỉ có mặt ở loại dược liệu này. Gần đây đã có nhiều nghiên cứu ở Hàn Quốc tập trung vào các hợp chấp non-ginsenoside để tìm kiếm các công dụng và lợi ích mới. Sâm Hàn Quốc cũng được kiểm soát chặt chẽ và nghiêm ngặt theo quy trình khoa học để đảm bảo tính an toàn.

Tiếp theo, ông Cha Seon Woo – Viện Nghiên cứu Sâm và dược liệu quốc tế tại Geumsan đã có bài phát biểu về hiện trạng kỹ thuật và chính sách hỗ trợ đối với công nghiệp Sâm tại Hàn Quốc. Theo đó, việc nghiên cứu và phát triển sản phẩm Sâm được thực hiện tại các viện nghiên cứu trung ương và địa phương. Các chính sách hỗ trợ có thể kể đến việc cung cấp hạt giống và chứng nhận thực hành nông nghiệp tốt (GAP) cho sản xuất an toàn nguyên liệu Sâm, kiểm tra dư lượng thuốc trừ sâu sau thu hoạch, kiểm tra độ an toàn của Sâm, kiểm tra chất lượng và thành phần Sâm, hiện đại hóa thị trường phân phối, tiêu chuẩn hóa quy trình công nghệ sản xuất, thúc đẩy hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và xây dựng chiến lược mở rộng xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Tất cả các dự án phát triển công nghệ và chính sách trên đều dựa trên Luật công nghiệp Sâm và chỉ áp dụng cho Sâm.

Tại Hội thảo, ông Ko Tae Hun từ Công ty TNHH Dukwon Geumsa tham luận về thực tiễn trồng trọt và phát triển Sâm Hàn Quốc ở quy mô công nghiệp. Diễn giả này cho biết, các nhà sản xuất ở Hàn Quốc đã cải thiện chất lượng sản phẩm thông qua nghiên cứu phát triển và bảo đảm chất lượng an toàn cho người tiêu dùng thông qua hệ thống chứng nhận chất lượng và an toàn cấp trung ương hoặc địa phương như GAP, GMH hay HACCP. Bên cạnh đó, Chính phủ Hàn Quốc đã ban hành đạo luật Thực phẩm chức năng, đẩy mạnh việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người tiêu dùng vào năm 2003. Với sự hợp tác của Chính phủ và các doanh nghiệp, hiện nay, các sản phẩm Sâm đã có giá bán phù hợp hơn so với trước đây.

Ông Ko Tae Hun

Chuyên gia nông học Park Eun Hye tham gia Hội thảo với bài phát biểu “Tối ưu hóa quy trình trồng Sâm – gia tăng lợi ích cho nông dân”. Bà Eun Hye trình bày việc canh tác Sâm trong nhà kính được kiểm soát bởi công nghệ ICT, tạo ra sản phẩm chất lượng cao, giá thành hợp lý để tất cả mọi người đều có thể sử dụng Sâm Hàn Quốc. Công nghệ này cho phép canh tác Sâm 12 vụ trong một năm với chất lượng tương đương Sâm trồng sáu năm tuổi.

Về vấn đề sản xuất sinh khối và công nghiệp hóa ngành Sâm ở Hàn Quốc, GS. TS. Yang Deok-Chun từ trường Đại học Khoa học sự sống, Đại học Kyung Hee cho hay, việc ứng dụng những tiến bộ của công nghệ sinh học để sản xuất Sâm in vitro thông qua hệ thống phản ứng sinh học và công nghệ thủy canh cho phép sản xuất được một lượng lớn rễ Sâm. Công nghệ enzyme cũng giúp tổng hợp saponin để sàng lọc theo nhiều hướng bệnh lý khác nhau. Nhiều nguồn tài nguyên và sản phẩm mới được xác định, phát triển, sản xuất ở quy mô công nghiệp, bảo hộ sử dụng công nghệ di truyền, công nghệ lai và công nghệ nano xanh và việc gia tăng khả năng sản phẩm của công ty được chấp nhận ở nhiều quốc gia khác nhau hứa hẹn sự bùng nổ của ngành công nghiệp Sâm trong tương lai.

Ông Jang In Bae, Cục Phát triển nông thôn – Bộ Nông nghiệp, Lương thực và Nông thôn Hàn Quốc có bài phát biểu về trồng Sâm hữu cơ thủy canh tại Hàn Quốc. Theo ông, từ năm 2014, các nhà sản xuất Sâm thủy canh duy trì độ pH và EC của cá thể Sâm ở mức đã định trong 3 đến 4 tháng sau khi cấy cây con. Theo các quy định sửa đổi năm 2016 trong Luật công nghiệp nhân sâm liên quan đến việc nuôi dưỡng nhân sâm, đặc biệt quy định cụ thể các giải pháp dinh dưỡng hóa học và thời gian canh tác, các nhà sản xuất nhân sâm có thể sử dụng giải pháp dinh dưỡng hoặc nước sạch. Từ đây, nhu cầu thị trường và doanh thu thực tế đã có sự gia tăng vượt bậc, gấp 30 lần trong vòng 2 năm.

Ông Jang In Bae

Về vấn đề toàn cầu hóa công nghiệp Sâm thông qua công nghệ chế biến bột cốm hồng sâm, TS. Seung Hoon Yuh từ Tập đoàn Sâm Hàn Quốc tự nhiên Geaumsan cho biết, công nghệ chế biến hồng sâm được thực hiện bằng nhiệt độ và áp suất, sau đó ép đùn qua khuôn nhằm tăng hiệu quả chiết xuất saponin. Việc phá hủy thành tế bào, thay đổi sự sắp xếp cấu trúc xơ gây ra những thay đổi vật lý và hóa học để tạo ra bột hồng sâm.

Một chủ đề rất được quan tâm trong Hội thảo là xu hướng bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm Sâm, do bà Kim Su-Yeon đến từ Quỹ Thương mại hóa và chuyển giao công nghệ nông nghiệp trình bày. Bài tham luận mô tả thực trạng hiện tại của việc đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Sâm và các tranh chấp nhãn hiệu ở Hàn Quốc.

Bà Kim Su-Yeon trình bày về xu hướng bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm Sâm

Xen kẽ giữa các bài tham luận, Hội thảo bố trí phần hỏi đáp dành cho các đại biểu đến từ các Bộ ngành và viện, trường của Việt Nam với các chuyên gia Hàn Quốc. Đông đảo đại biểu tham dự đã đặt ra các câu hỏi cho các chuyên gia về nhiều vấn đề, lĩnh vực khác nhau như các yếu tố tác động đến chất lượng Sâm Việt Nam, việc sử dụng giống từ in vitro và từ hạt, sự khác biệt về độ cao ảnh hưởng đến quá trình di thực, chế độ sử dụng phân bón có nguyên tố vi lượng, trình tự đăng ký sở hữu trí tuệ cho Sâm và mô hình có thể áp dụng cho Việt Nam… Các chuyên gia Hàn Quốc đều tiếp nhận các câu hỏi và giải đáp cởi mở, chi tiết trong khuôn khổ thời gian của Hội thảo.

GS. TS. Nguyễn Thượng Dong - Nguyên Viện trưởng Viện Dược liệu - trao đổi cùng GS. TS. Yang Deok-Chun

Phát biểu bế mạc Hội thảo, Thứ trưởng Trần Văn Tùng hoan nghênh việc trao đổi những kinh nghiệm thiết thực từ Hàn Quốc đối với việc phát triển Sâm, từ việc phát triển giống, quy trình trồng, thu hoạch, chế biến sản phẩm đến việc xây dựng thương hiệu, bảo đảm chất lượng sản phẩm. Hội thảo khoa học quốc tế “Trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển sản phẩm hàng hoá từ Sâm” được tổ chức rất kịp thời và từ đây có thể hình thành các dự án KH&CN được hỗ trợ một cách xứng đáng để triển khai thực hiện việc phát triển sản phẩm quốc gia này.

Thứ trưởng Trần Văn Tùng, Giám đốc Văn phòng các Chương trình KH&CN quốc gia, Vụ trưởng Vụ KH&CN các ngành khoa học – kỹ thuật chụp ảnh cùng các chuyên gia

Sau một ngày làm việc tập trung, chuyên sâu, tích cực, Hội thảo "Trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu và phát triển sản phẩm hàng hóa từ Sâm" đã thành công tốt đẹp. Hội thảo không chỉ tạo lập được môi trường trao đổi kiến thức khoa học và kinh nghiệm nghiên cứu chuyên sâu về Sâm, mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa Việt Nam và quốc tế để phát triển Sâm Ngọc Linh, sau đó là các sản phẩm Sâm khác, giúp phát triển bềnh vững và đầy đủ các dược liệu quý của Việt Nam./.