Thứ bảy, 17/11/2018 00:53

Làm chủ công nghệ tạo giống vi rút vắc-xin cúm A/H5N1 bằng công nghệ di truyền ngược

13/08/2018

Mục tiêu của nhiệm vụ “Nghiên cứu tạo giống gốc để sản xuất vắc-xin cúm A/H5N1” là tiến tới làm chủ công nghệ tạo giống vi rút vắc-xin bằng công nghệ di truyền ngược để tạo ra chủng vắc-xin trên cơ sở các gen phân lập từ các biến chủng mới, clade mới xuất hiện ở Việt Nam để kịp thời phục vụ cho việc sản xuất vắc-xin.

Phát triển chủng dự tuyển vắc-xin đại diện cho mỗi vùng lãnh thổ là chủ trương chung trong chương trình toàn cầu phòng chống cúm A/H5N1. Chủng vi rút được chọn làm chủng phát triển vắc-xin phải là chủng có tính tương đồng về kháng nguyên và đặc tính di truyền với chủng đang lưu hành. Chủng dự tuyển vắc-xin cúm gia cầm A/H5N1 được phát triển bằng công nghệ di truyền ngược sau đó kiểm tra tính an toàn và tính sinh miễn dịch bảo hộ trước khi sử dụng sản xuất những lô vắc-xin ở qui mô pilot để thử lâm sàng ở các giai đoạn khác nhau. Sau khi thử lâm sàng đạt các tiêu chí về an toàn và miễn dịch bảo hộ, vắc-xin sẽ được sản xuất qui mô lớn để dự trữ quốc gia phòng đại dịch cúm có thể xảy ra. Chủng dự tuyển sản xuất vắc-xin phải là chủng có miễn dịch chéo với các chủng H5N1 đang lưu hành hoặc các chủng H5N1 mới xuất hiện.

Với ý nghĩa trên, nhiệm vụ “Nghiên cứu tạo giống gốc để sản xuất vắc-xin cúm A/H5N1” đã được triển khai, tiến tới làm chủ được công nghệ tạo giống vi rút vắc-xin bằng công nghệ di truyền ngược và chủ động sử dụng công nghệ này tạo ra được chủng vắc-xin trên cơ sở các gen phân lập từ các biến chủng mới, clade mới xuất hiện ở Việt Nam để kịp thời phục vụ cho việc sản xuất vắc-xin.

Để thực hiện được điều này, Khoa virus và sinh học phân tử, Bệnh viện Trẻ em St. Jude, 332 North Lauderdale, Memphis, TN 38105-2794, USA đã tư vấn, giúp đỡ Viện Công nghệ sinh học trong việc thiết kế bộ plasmid biến nạp, cách biến nạp plasmid vào các loại tế bào tương thích (293T và MDCK), và kiểm tra đánh giá các chủng virus tái tổ hợp tạo ra có tiềm năng làm vắc-xin.

TS. Nguyễn Trung Nam tại phòng thí nghiệm của Khoa virus và sinh học phân tử, Bệnh viện Trẻ em St. Jude, 332 North Lauderdale, Memphis, TN 38105-2794, USA

Khả năng tạo plaque trên tế bào MDCK của chủng vi-rút tái tổ hợp A/PR/8/34 (H1N1)

Khả năng tạo plaque trên tế bào MDCK của chủng vi-rút tái tổ hợp A/PR/8/34 (H1N1)

Ngày 19 tháng 7 năm 2018, Văn phòng các Chương trình khoa học và công nghệ quốc gia đã chủ trì, phối hợp với Vụ Khoa học và Công nghệ các ngành kinh tế - kỹ thuật và Ban chủ nhiệm Chương trình phát triển sản phẩm quốc gia đến năm 2020  tổ chức đoàn kiểm tra, đánh giá kết quả đạt được trong quá trình triển khai nhiệm vụ nêu trên. Tại Viện Công nghệ sinh học, 18 Hoàng Quốc Việt, Hà Nội, đoàn kiểm tra đã nghe chủ nhiệm - TS. Nguyễn Trung Nam báo cáo về các kết quả đạt được của nhiệm vụ.

Sơ đồ đồng nuôi cấy tế bào 293T và MDCK

Trước đây, vắc-xin cúm A/H5N1 thường được tạo ra bằng cách nuôi cấy trên phôi trứng gà sạch. Tuy nhiên, với công nghệ di truyền ngược hiện đại, ở đề tài này, nhóm nghiên cứu chủ động tạo chủng giống tái tổ hợp trên nuôi cấy trên tế bào. Một số kết quả ban đầu mà nhóm nghiên cứu đã đạt được, đó là: đã thiết kế xong các plasmid mang các đoạn gen mã hóa cho bộ khung và các đoạn HA, NA của virus có độ tinh sạch cao và số lượng lớn; lựa chọn phương pháp phù hợp biến nạp các plasmid vào hỗn hợp 2 loại tế bào 293T và MDCK, xác định được công thức tỷ lệ các plasmid biến nạp thích hợp và hiệu quả biến nạp thông qua chỉ số TCID50…

Tách dòng được gen HA thuộc hai clade khác nhau của virus cúm A/H5N1 (clade 1.1 A/duck/Vietnam/ST0970/2009(H5N1) và clade 2.3.2.1c A/duck/Viet Nam/HT-02/2014(H5N1)) với độ tương đồng 100% so với trình tự đã được công bố

01 bài báo chuyên ngành trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN- Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, “Nhân dòng vector pHW2000 tái tổ hợp mang gen HA làm nguyên liệu tạo chủng gốc ứng dụng sản xuất vaccine cúm A/H5N1” và 01 bài báo chuyên ngành trên Tạp chí Công nghệ Sinh học: “Thiết kế và tách dòng gen mã hóa kháng nguyên neuraminidase của virus cúm A/H5N1 vào vector pHW2000 làm nguyên liệu tạo chủng gốc vaccine” - Đó là những chia sẻ về kết quả nghiên cứu tạo chủng tái tổ hợp của virus cúm gia cầm A/H5N1 rất đáng quan tâm.

Trần Thị Thu Hương, Văn phòng các Chương trình khoa học và công nghệ quốc gia